• youtube
  • facebook

“Lọ mọ“, vàng và ma túy trên đỉnh Mà Sa Phìn (Lào Cai)

Đã bao thăng trầm trôi qua nhưng nơi này vẫn vậy, vẫn rờn rợn vẻ liêu trai và vẫn nhức nhối bởi những chuyện đời tàn tạ, quẩn quanh 'mộng vàng'.

Mà Sa Phìn - tiếng Quan Hỏa, nghĩa là “bãi cỏ gianh bằng phẳng”, nhưng lại là thôn nằm cao nhất, xa nhất và tình hình an ninh cũng phức tạp nhất của xã nghèo Nậm Xây, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.

Sau thảm họa sạt lở hồi tháng 8.2016 khiến hơn 10 phu vàng vong mạng, Mà Sa Phìn giờ đã trở lại một phần quỹ đạo vốn có của nó. Một vùng đất trù phú tài nguyên; một công ty khai thác được cấp phép ở "vùng lõi"; nhiều lán trại không phép ở vùng đệm và hàng trăm, thậm chí hàng nghìn phận đời bèo bọt bấu víu lấy "vùng ven"…

Con đường độc đạo dẫn vào Mà Sa Phìn vẫn còn rất khó khăn.

Con đường độc đạo dẫn vào Mà Sa Phìn vẫn còn rất khó khăn. longdesc= https://media.laodong.vn/Con%20%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng%20d%E1%BA%ABn%20v%C3%A0o%20M%C3%A0%20Sa%20Ph%C3%ACn%20v%E1%BA%ABn%20c%C3%B2n%20r%E1%BA%A5t%20kh%C3%B3%20kh%C4%83n.

“Lọ mọ” - cách gọi đầy chua chát về đội quân lay lắt sống bám vào mỏ vàng. Họ có thể là người địa phương hoặc đến từ rất xa, thường là người dân tộc thiểu số, hằng ngày vác chiếc máng gỗ “lọ mọ” khắp các khe suối, lạch nước, mót lại những vảy vàng chẳng may sót lại sau sự đào xới, sàng lọc kỹ càng từ những máy móc hiện đại.

Có người đem theo cả gia đình, con cái ẩn dật tận sâu trong bãi, chon von trên đỉnh núi với mong muốn cuộc đời rạng lên, nhưng đổi lại chỉ là những gam màu xám ngoét để rồi kẹt mãi tại đó.

Phận nữ sống giữa đám “lọ mọ” trên đỉnh Mà Sà Phìn có bà  L (66 tuổi) và bà T (53 tuổi), quê cùng ở huyện Chợ Mới, Bắc Kạn.

Ngoài việc bán đồ tạp hóa lặt vặt, mà chủ yếu là đồ ăn phục vụ phu phen, công việc chính của 2 bà là thu đổi vàng lẻ cho đám “lọ mọ”. Trong căn chòi tạm bợ còn có sẵn những dụng cụ để tuyển vàng như máy khò, thủy ngân, axit, nitơ lỏng…

Khi "lọ mọ" mót được ít vàng, họ sẽ quay lại lán của bà L, sử dụng những dụng cụ có sẵn tại đây để luyện vàng. Sau đó, họ bán lại luôn cho gia chủ.

 Lán gỗ của bà L và đính ngay bên cạnh là chiếc ổ của một gia đình

 Lán gỗ của bà L và đính ngay bên cạnh là chiếc ổ của một gia đình lọ mọ .  

Những dụng cụ luyện vàng có sẵn trong lán của bà L.

Những dụng cụ luyện vàng có sẵn trong lán của bà L.

Chính vì lẽ đó, nơi trú ngụ của 2 bà L – T tuy không có điện nhưng lại như thể là "nhà chính", bị bủa vây bởi cơ man những chiếc ổ hôi hám. Mỗi ổ lại là chỗ trú thân một gia đình “lọ mọ” có khi tới 4-5 người. Có những ổ, thậm chí chỉ được bện tạm bợ bởi lá cây rừng.

“Nghiện cả. Cứ dắt díu nhau thế. Ban ngày mót được tí vàng nào thì đi kiếm “trâu” (m.a tú.y) để chơi cho thỏa cơn nghiện trước, sau đó mới ăn, đêm lại kéo vào ổ ngủ. Hôm sau lại thế” – bà L chua chát nói.

Nơi cư ngụ của một gia đình “lọ mọ“.

Nơi cư ngụ của một gia đình “lọ mọ“.

Trong đám “lọ mọ” sống bám lấy nguồn ánh sáng xa xỉ phát ra từ cây đèn dầu leo lét trong căn lều tạm của bà L mỗi tối, có gia đình Thào A Chợ (38 tuổi), quê ở Mù Cang Chải, Yên Bái đã lang thang trên đỉnh Mà Sa Phìn suốt 2 năm nay nhưng chưa lần nào về quê.

Ngoài 2 đứa con gái nhỏ độ 5-6 tuổi sống bám bố mẹ, Chợ còn có 2 đứa lớn sống ở quê và một trẻ vừa mất vì lạnh và thiếu thốn hồi đầu năm khi chỉ được 10 ngày tuổi.

Thậm chí có ổ được bện tạm bợ bằng lá cây rừng.

Thậm chí có ổ được bện tạm bợ bằng lá cây rừng.

Đỉnh núi hoang lạnh cũng có gia đình Phà A Dế (37 tuổi), người gốc Nậm Xây.

Dế và vợ là Già Thị Chứ có 5 người con, được chính quyền địa phương liệt vào danh sách đặc biệt khó khăn, được hỗ trợ gạo, thịt định kì nhưng cũng chả thấm vào đâu. Vợ chồng Dế nổi tiếng khắp Mà Sa Phìn vì khéo tay đãi.

Thào A Chợ và 2 đứa con gái nhỏ đều không được đi học.

Thào A Chợ và 2 đứa con gái nhỏ đều không được đi học.

Đều đặn, ngày nào Dế cũng đãi được vàng, hoán đổi ra tiền khi thì dăm ba chục, khi thì cả triệu đồng nhưng chỉ là vô nghĩa với những cơn vật vã ngày càng tăng vì thiếu thuốc của 2 vợ chồng. 

Nhiều người muốn kết thân với Dế để lây “lộc” vàng trong đó có Chợ. Nhưng cũng khúc suối ấy, cũng khe núi ấy chẳng hiểu sao trời lại khó chiều lòng người. Để rồi những đứa trẻ trên đỉnh Mà Sa Phìn, những hiện thân trực quan cho hoang mộng vàng mù mịt, cứ lớn lên như cây cỏ.

Vợ Dế - Già Thị Chứ, nổi tiếng khéo tay đãi vàng.

Vợ Dế - Già Thị Chứ, nổi tiếng khéo tay đãi vàng.

Hằng ngày, những đứa con của Chợ, của Dế hay của nhiều ông bố bà mẹ trong kiếp “lọ mọ” khác hoặc theo bố mẹ chui sâu vào các hang núi lạnh lẽo hoặc luẩn quẩn trong cái ổ hôi hám của mình.

Chúng sẽ đủ ăn nếu ngày hôm ấy, bố mẹ chúng kiếm được chút vảy vàng hoặc sẽ chấp nhận ôm cái bụng đói đi ngủ nếu trên chiếc máng gỗ khi bố mẹ trở về, không có chút lấp lánh nào...

Sau đây là một quy trình tuyển vàng hoàn toàn thủ công mà PV Báo Lao Động ghi nhận lại được trên đỉnh Mà Sa Phìn:

Lẫn giữa đám đất cát ở trong gàu, là những vảy kim loại chứa vàng.

Lẫn giữa đám đất cát ở trong gàu, là những vảy kim loại chứa vàng.

Người ta sẽ đổ trực tiếp thủy ngân vào giữa gàu cát và một chút dung dịch lỏng chứa ni tơ rồi lắc gàu, những vẩy kim loại sẽ bám vào thủy ngân.

Người ta sẽ đổ trực tiếp thủy ngân vào giữa gàu cát và một chút dung dịch lỏng chứa ni tơ rồi lắc gàu, những vẩy kim loại sẽ bám vào thủy ngân.

Sau đó, một thao tác tách vô cùng thô sơ là sử dụng một miếng vải mỏng chặn lại ở đầu vòi xi lanh. Thủy ngân sẽ được hút ngược vào trong ống, vẩy kim loại bị chặn lại ở miếng giẻ.

Sau đó, một thao tác tách vô cùng thô sơ là sử dụng một miếng vải mỏng chặn lại ở đầu vòi xi lanh. Thủy ngân sẽ được hút ngược vào trong ống, vẩy kim loại bị chặn lại ở miếng giẻ.

 

 

Những vẩy kim loại này sẽ được cho khò đến khi tan chảy. Thi thoảng, một chút bột hàn the màu trắng được rắc lên.

Những vẩy kim loại này sẽ được cho khò đến khi tan chảy. Thi thoảng, một chút bột hàn the màu trắng được rắc lên.

Sản phẩm sau khi khò. Trong cục kim loại chủ yếu là đồng và chứa một phần vàng.

Sản phẩm sau khi khò. Trong cục kim loại chủ yếu là đồng và chứa một phần vàng.

Tiếp đó, cục hợp kim được đem đun trong dung dịch axit sunfuric khoảng 30 phút để tách đồng.

Tiếp đó, cục hợp kim được đem đun trong dung dịch axit sunfuric khoảng 30 phút để tách đồng.

 Sản phẩm sau khi tách sẽ vụn như mạt sắt.  

 Sản phẩm sau khi tách sẽ vụn như mạt sắt.  

Sẽ được lọc rửa cẩn thận thêm một lần nữa.

Sẽ được lọc rửa cẩn thận thêm một lần nữa.

   Trong ảnh, 2 đứa con nhỏ của Chợ bám cửa lán của bà L xem Phàn A Dế dùng máy khò vàng lần 2.

   Trong ảnh, 2 đứa con nhỏ của Chợ bám cửa lán của bà L xem Phàn A Dế dùng máy khò vàng lần 2.

 Sau khi luyện lần 2, sản phẩm thu được sẽ nguyên chất.

 Sau khi luyện lần 2, sản phẩm thu được sẽ nguyên chất.

Kết quả thu được nặng 0.017g, được bà Lâm mua lại với giá 510.000 đồng.

Kết quả thu được nặng 0.017g, được bà Lâm mua lại với giá 510.000 đồng.

Với số vàng gom được từ các "lọ mọ", bà Lâm lại đem đến các mối lớn hơn để bán lại.

Nguồn: https://laodong.vn/xa-hoi/lo-mo-vang-va-ma-tuy-tren-dinh-ma-sa-phin-549645.ldo

create

LONG NGUYỄN / laodong.vn